|
Giografia
Samatzai est una bidda de giai giai 1760 personis, e su logu suu est in Sardìnnia de Giossu, in sa provìntzia de Casteddu, atesu 32 chm de sa Capitali. Est 72 chm atesu de Aristanis, 156 chm atesu de Nùgoro e 194 chm de Tatari. Is cordinadas giogràfigas funt 30° 29' de latitùdini e 0° 5' de longitùdini de su meridianu de Casteddu. Su territòriu cumunali tenit una mannària de 31,12 chmc de manera arregulari de sud-est a nord-ovest intru de sa làcana de is cùcurus de sa Trexenta e is pranus de Campidanu. Su territòriu tenit a làcana de nord Guasila, a est Pramantellu e Barrali, a sud Donori e Ùssana e a ovest Nuràminis-Biddagrega e Serrenti. Samatzai est in sa làcana de su pranu mannu campidanesu unu pagu in sa costa de su cùcuru, acanta de un’arriu. Est intru de 100 e 300 metrus apitzu de su pillu de su mari, e cun una mesana de 165 metrus. Est prus chi totu pranu, cun calincunu cùcuru in su sartu, chi ddi nant “monti”, chi faint parri su sartu prus de interessu acarendiddu cun is pranus campidanesus, e dd’assimbìllat de prus cun su sartu trexentesu.Totu is cùcurus funt unu pagu atesu de sa bidda, chi est a 168 metrus apitzu de su pillu de su mari, "in un seno poco concavo aperto ai venti meridionali che agiscono liberamente". Sa majoria de su territòriu, su 72%, tenit pendèntzias no mannas meda (de mancu de su 10%), chi ddas agataus in su fundali de sa baddi e acanta de s’Arriu Mannu, cun lozanas e arenàrgiu. Pendèntzias prus mannas fait a ddas agatai a nca ddoi at perda prus tipia, est a nai perda de cracina, granitu, arenàrgiu tzimentau. Su sartu ddu at fatu in parti sa perda de cracina, cun d-unu pillu ativu bastantementi fundudu (prus de 40 metrus) e unu gradu de pedrosidadi chi no lompit, bogau calincunu logu, su 15%, e in parti inundamentu fini e de fundu de baddi. Agataus siat terra màini a profilu omogèniu, siat terra bècia arrùbia tìpigus de su Campidanu de Casteddu. Ddus cunsìderant terras bonas e bonas meda, chi no tenint barrancus a ddus imperai, e chi traballaus e acuaus beni, faint medas cosas. De s’antigòriu su sartu de Samatzai dd’ant traballau meda, e is matas spontàneas funt arrenconadas. Su sartu traballau est in dònnia logu, bogau a nca sa pendèntzia est meda e a nca ddoi funt domus e a nca ddoi at atividadi de bogai cosa de sa terra e de fraigadroxu. No ddoi funt arrius medas, difatis ddoi at un’arriu sceti, s’Arriu Mannu, chi ndi càlat totu s’annu, perou unu pagu atesu de su sartu. S’Arriu Mutedu-Pardu e s’Arriu Margiani pìgant àcua de unus cantu mitzixeddas, e truèssant sa bidda e s’atòbiant in Is Benatzus.In is annus ’60 e ’70 funt nascias duus fraigadroxus de importu mannu (Calcidrata e ItalCementi), chi ant sfrutau sa sienda de su logu (perda de carcina, terra màini, arenargiu,…), chi at fatu agatai traballu a genti meda de sa bidda (su 16% de is traballadoris de su Tzimentudroxu bivit in Samatzai) e at fatu allestrai sa crèscida de sa bidda; ma custus fraigadroxus ant pagu pagu papau su territòriu, boghendiddi su connotu suu. In prus, oindi’ puru, custus fraigadroxu faint bessiri una cuntierra intru de is abisòngius de sa sienda stòrigu-archiològiga cun sa crèscida sòtziu-econòmiga. Sa bidda est a 4 chm de s’Arruga Stadali 131: custu permitit a si movi de manera lestra in totu su Campidanu e un’acàpiu lestru a Casteddu. Is acàpis cun is atras biddas acanta, bogadas Nuràminis e Pramantellu, funt prus trabballosus ca is arrugas no ddas ant asfartadas. Is ùnigus arrugas cun asfartu funt sa Provintziali 33 (A.S. 131-Nuràminis-Samatzai-Pramantellu) e sa A.S. 128; custa, mancai truessendi su territòriu est unu pagu arrenconada de sa bidda. Is atras arrugas no funt bonas e duncas calincunu logu de su sartu, mancai bonus, funt malus a lompi, su pròpiu medas logus archiològigus funt malas a nci’arribai. Ddoi funt logus archiològigus meda, e cosa architetòniga de importu in bidda, sa majoria de custas cosas sa Soprintendèntzia no dd’at arregistrada e duncas no funt amparadas. Fintzas de s’antigòriu su sartu est pratziu in duus: Sartu de Susu e Sartu de Bàsciu. Po Sartu de Susu naraus totu su logu chi àndat a nord, chi làcanat cun Serrenti, Guasila e Pramantellu. Po Sartu de Bàsciu sa parti chi àndat a sud-est e làcanat cun Biddagrega-Nuràminis, Ùssana, Donori, Barali e Pramantellu torra. Sa lìnia chi spèrrat is duas partis pàssat in mesu a is duas arrugas chi partendi de sa bidda betint a Ortacesus (conca a nord-est) e a Biddagrega (conca a sud-ovest). Scedas apitzu de su cumunu de Samatzai pigadas de "Sa storia nostra" de Antonio Leoni (Editzionis Nuove Grafiche Puddu)
Ofėtziu Lėngua Sarda - Samatzai | Aministradura | Sito realizzato da Sergio Durzu
|